Details

De provincie Zeeland werkt aan de opgave om de zoetwatervoorziening in de verziltende delta structureel te borgen. Tot op heden zijn relatief weinig gegevens beschikbaar van de verspreiding van zoet, brak en zout water in het oppervlaktewatersysteem. Om sneller, fijnmaziger én met draagvlak inzicht te krijgen in het ruimte-tijd¬patroon van zout¬ en zoet water in het oppervlakte-¬ en drainwater, is in de winter van 2021-2022 een participatieve meetcampagne met de Deltares Aquality App gestart. Agrariërs, natuur¬organisaties, burgers en studenten verrichten daarbij zelf EC-metingen (elektrische geleidbaarheid) die in één centrale database landen. De provincie vroeg Deltares om:
1. de opbrengst van deze dataset te duiden;
2. het watersysteem te typeren op “altijd zoet – seizoens¬brak – altijd zout”;
3. op basis van deze dataset kansen te schetsen om de zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten.

Aanpak in twee stappen
Fase 1 bestond uit een QuickScan waarin de bruikbaarheid en eerste patronen van de metingen zijn verkend en vastgelegd in een eerdere memo (Gommans et al., 2025).
Fase 2, vastgelegd in dit rapport, levert een verdiepende analyse: clustering van meetlocaties, koppeling aan geohydrologische data, bestudering van drainwater en een potentiestudie zoet water in drie datarijke afwateringseenheden (Boreel, Campen, Oosterland). Dit alles is aangevuld met een visuele vergelijking van de kansenkaarten voor ondergrondse opslag voor Schouwen-Duiveland (Kaandorp et al., 2022).

Belangrijkste bevindingen fase 2
De meetpunten kunnen worden getypeerd op basis van de mediane EC-waarde in zomer en winter:
- Structureel (‘altijd’)
- Altijd zoet : < 2 mS/cm → geschikt voor irrigatie.
- Altijd brak : 2–5 mS/cm.
- Altijd zout : > 5 mS/cm.
- ‘Wisselwatergangen’ – het zoutgehalte verschilt per seizoen. Vier varianten:
- Zoet in de winter, brak in de zomer ( < 2 → 2–5 mS/cm).
- Zoet in de winter, zout in de zomer ( < 2 → > 5 mS/cm).
- Brak in de winter, zout in de zomer (2–5 → > 5 mS/cm).
- Overige combinaties die niet in bovenstaande passen.

De clustering van alle individuele meetpunten leidt tot in totaal 192 clusters in heel Zeeland. De meeste van deze clusters liggen in het oostelijke deel van Zeeuws-Vlaanderen en Schouwen-Duiveland, op Walcheren en op Zuid-Beveland. Dit zijn locaties waar verspreid in de tijd voldoende is gemeten. Andere locaties zijn minder goed vertegenwoordigd. De analyse bevestigt een duidelijke samenhang van zoute, brakke en zoete wateren met de diepte van het zoet-zout grensvlak in de ondergrond en de hoogte van de meetlocatie. De relatie van wisselwatergangen met deze parameters is minder sterk. Zoute watergangen liggen vrijwel altijd in lage gebieden met ondiep zoet-zout grensvlak (< 15 m-mv). Zoete watergangen komen vooral voor waar het grensvlak dieper ligt. Het is helaas niet mogelijk om op basis hiervan vuistregels op te stellen voor typerende watergangen, dit omdat water in de watergangen stroomt en wordt beïnvloed door het bovenstroomse water, waardoor menging optreedt.
De QuickScan liet zien dat er in totaal 211 drainwatermetingen zijn gedaan in de provincie Zeeland. Een verdiepende drainwateranalyse illustreert vier typische situaties (ondiep vs. diep grensvlak, wisselwatergang, nabij zout waterlichaam) en bevestigt de meerwaarde van drainmetingen voor perceelgericht handelen.

De volgende kansen om zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten zijn geïdentificeerd:
- Overgangszones tussen structureel zoete en brakke/zoute watergangen te lokaliseren (bijvoorbeeld met EC-metingen van de Aquality App). Op deze locaties kunnen kleine stuwen of flexibele peilbeheermaatregelen effectief zoet en zout water scheiden.
- Match met kansenkaarten ondergrondse opslag (ASR) voor Schouwen-Duiveland levert 11 potentieel kansrijke locaties op waar “altijd zoet” oppervlaktewater beschikbaar is én de ondergrond geschikt lijkt voor berging/infiltratie. Voor deze locaties is wel nader onderzoek nodig naar volumes, kosten-baten en operationele haalbaarheid.

De Deltares Aquality App levert in Zeeland waardevolle inzichten over zoet, brak en zout oppervlaktewater, ruimtelijke en tijdelijke trends. De participatie van agrariërs, burgers en studenten versterkt draagvlak voor beleid en praktijk. Ook gaven de participanten aan dat ze hun eigen watersysteem beter leren kennen door het meten van EC-waarden. De dataset maakt overgangszones tussen zoet en zout herkenbaar en duidt op kansrijke plekken voor maat¬regelen die de zoetwatervoorraad verbeteren.

The Province of Zeeland is working on the challenge of structurally safeguarding the freshwater supply in an increasingly saline delta. To date, relatively little data is available on the distribution of fresh, brackish, and saline water in the surface‑water system. To obtain faster, more fine‑grained, and broadly supported insight into the space‑time patterns of salt and fresh water in surface water and drainwater, a participatory measurement campaign using the Deltares Aquality App was launched in the winter of 2021–2022. Farmers, nature organizations, citizens, and students carried out their own EC measurements (electrical conductivity), which are stored in a central database. The Province asked Deltares to:
1. interpret the results of this dataset;
2. classify the water system as “always fresh – seasonally brackish – always saline”;
3. outline opportunities to increase freshwater availability based on this dataset.

Approach in two steps
Phase 1 consisted of a QuickScan exploring the usability and initial patterns of the measurements, documented in an earlier memo (Gommans et al., 2025).
Phase 2, documented in this report, provides an in‑depth analysis: clustering of measurement locations, linking to geohydrological data, studying drainwater, and a potential study of freshwater in three data‑rich drainage units (Boreel, Campen, Oosterland). This is supplemented with a visual comparison of opportunity maps for subsurface storage for Schouwen‑Duiveland (Kaandorp et al., 2022).

Key findings of Phase 2
Measurement points can be classified based on the median EC value in summer and winter:
- Structural (“always”)
- Always fresh: < 2 mS/cm → suitable for irrigation.
- Always brackish: 2–5 mS/cm.
- Always saline: > 5 mS/cm.
- “Switching watercourses” – salinity varies by season, with four variants:
- Fresh in winter, brackish in summer (< 2 → 2–5 mS/cm).
- Fresh in winter, saline in summer (< 2 → > 5 mS/cm).
- Brackish in winter, saline in summer (2–5 → > 5 mS/cm).
- Other combinations not fitting the above.
Clustering of all individual measurement points results in 192 clusters across Zeeland. Most clusters are located in eastern Zeeuws‑Vlaanderen, Schouwen‑Duiveland, Walcheren, and Zuid‑Beveland—areas with sufficient measurements over time. Other areas are less well represented. The analysis confirms a clear relationship between saline, brackish, and fresh waters and the depth of the fresh‑salt interface in the subsurface, as well as the elevation of the measurement location. The relationship between switching watercourses and these parameters is weaker. Saline watercourses are almost always found in low‑lying areas with a shallow fresh‑salt interface (< 15 m below surface). Fresh watercourses mainly occur where the interface is deeper. Unfortunately, it is not possible to derive general rules for typical watercourse types, because water flows through the system and is influenced by upstream water, causing mixing.
The QuickScan showed that a total of 211 drainwater measurements were taken in Zeeland. A more detailed drainwater analysis illustrates four typical situations (shallow vs. deep interface, switching watercourse, proximity to saline water body) and confirms the added value of drain measurements for field‑specific management.

Opportunities to increase freshwater availability
The following opportunities were identified:
- Locating transition zones between structurally fresh and brackish/saline watercourses (e.g., using EC measurements from the Aquality App). At these locations, small weirs or flexible water‑level management measures can effectively separate fresh and saline water.
- Matching with subsurface storage (ASR) opportunity maps for Schouwen‑Duiveland yields 11 potentially promising locations where “always fresh” surface water is available and the subsurface appears suitable for storage/infiltration. Further research is needed on volumes, cost‑benefit considerations, and operational feasibility.

Added value of the Aquality App
The Deltares Aquality App provides valuable insights in Zeeland into fresh, brackish, and saline surface water, as well as spatial and temporal trends. Participation by farmers, citizens, and students strengthens support for policy and practice. Participants also indicated that measuring EC values helped them better understand their own water system. The dataset makes transition zones between fresh and saline water visible and highlights promising locations for measures that improve freshwater reserves.