Details

In veel gebieden in Nederland halen we de doelen voor waterkwaliteit en ecologie in het oppervlaktewater nog niet (Kaderrichtlijn Water). De verliezen van nutriënten vanuit landbouwpercelen zijn vaak een significante bron. Voor intensieve teelten is deze nutriëntenuitspoeling vaak ook maar deels met perceelsmaatregelen te voorkomen. Voor uitspoelingsgevoelige teelten kunnen Nutrient Catchers uitkomst bieden. Nutrient Catchers zijn low-tech zuiveringsmethoden, die instantaan 40-90% van de nutriëntenvrachten vanuit landbouwpercelen naar het oppervlaktewater kunnen onderscheppen.
In dit project is een Nutrient Catcher geïntroduceerd op Hoeve Lotmeer bij Anna Paulowna in Noord-Holland als onderdeel van het project Zoetwaterboeren. Na vooronderzoek naar de water- en nutriëntenstromen op het bedrijf is ervoor gekozen om het drainagewater te zuiveren met een houtsnipper-ijzerzandfilter. Dit filter zuivert zowel nitraat (afbraak door houtsnippers) als fosfaat (vastlegging aan ijzerzand). Het is het eerste filter waarin houtsnippers en ijzerzand zijn gecombineerd en ook het eerste filter in het Nederlandse kleigebied.
Na de aanleg is het houtsnipper-ijzerzandfilter in januari en februari 2025 voor het eerst getest en bemonsterd. De combinatie van houtsnippers en ijzerzand heeft in deze periode tot effectieve verwijdering geleid van nagenoeg al het nitraat en fosfaat. Zoals verwacht heeft het filter geen effect op het ammonium dat soms ook in hogere concentraties voorkomt in het drainwater. De effectiviteit voor totaal-stikstof hangt daarmee vooral af van het aandeel nitraat in de totaal-stikstofconcentratie. De mogelijke bij-effecten (uitspoeling sulfiden, zware metalen, fosfaat, organisch-N en organisch koolstof) bleven zeer tijdelijk en beperkt, mede door de redox-bufferende werking van het ijzerzand.
De resultaten in dit rapport zijn hoopgevend, maar gebaseerd op een korte meetcampagne. Het verdient de aanbeveling om de effecten van het houtsnipper-ijzerzandfilter nog over een langere periode te volgen, liefst over meerdere jaren.

In many regions of the Netherlands, we are still not meeting the targets for water quality and ecology in surface waters (Water Framework Directive). Nutrient losses from agricultural fields are often a significant source. For intensive crops, this nutrient leaching can only partly be prevented through field-level measures. For crops that are highly susceptible to leaching, Nutrient Catchers can offer a solution. Nutrient Catchers are low-tech purification systems that can instantly intercept 40–90% of the nutrient loads from agricultural fields before they reach surface waters.
In this project, a Nutrient Catcher was introduced at Hoeve Lotmeer near Anna Paulowna in North Holland as part of the ‘Zoetwaterboeren’ project. After preliminary research into water and nutrient flows on the farm, it was decided to purify the drainage water using a woodchip–iron sand filter. This filter removes both nitrate (through degradation by woodchips) and phosphate (through binding to iron sand). It is the first filter to combine woodchips and iron sand, and also the first of its kind in the Dutch clay region.
After installation, the woodchip–iron sand filter was tested and sampled for the first time in January and February 2025. During this period, the combination of woodchips and iron sand effectively removed nearly all nitrate and phosphate. As expected, the filter had no effect on ammonium, which sometimes occurs in higher concentrations in drainage water. The effectiveness for total nitrogen therefore mainly depends on the proportion of nitrate in the total nitrogen concentration. Possible side effects (leaching of sulfides, heavy metals, phosphate, organic N, and organic carbon) were very temporary and limited, partly due to the redox-buffering capacity of the iron sand.
The results in this report are promising but based on a short monitoring campaign. It is recommended to continue monitoring the effects of the woodchip–iron sand filter over a longer period, preferably several years.